Bu hafta buna devam edeceğim.
Li Dazhao (1989-1927)
Li Dazhao 1927 yılı hapishane notlarında “okumaya başlama yaşına geldiğimden itibaren kendimi tamamen ulusal kurtuluş davasına adamaya yemin ettim” der. “Ülkenin artan sorunları karşısında duyduğum derin endişe nedeniyle, ulusu kurtarmak ve halkın ahlaki olarak kendine güvenini yeniden uyandırmak ve bir çözüm bulmak için siyasi teorileri kapsamlı bir şekilde incelemek” amacıyla politik ekonomi okumayı tercih ettiğini2 söyler. Li’nin toplumdaki gelişmeleri oldukça yakından izlemektedir ve görüşlerini de sürekli çeşitli dergilere yazı yazarak ortaya koymuştur.
Li’nin Beiyang Koleji’nde okurken yazı yazdığı ve editörlüğünü üstlendiği gazetenin adı bir anlamda onun toplumsal sorunlara bakışını yansıtır; İyi Hükümet Üzerine (On Good Goverment). Burada yazdığı yazıların temel konularını Çin’in siyasi durumu, Sun Yat-sen’in önderliğinde 1911 yılında gerçekleştirilen demokratik devrimin zayıflığı ve başarısızlığı, savaş baronlarının siyasi güçlerini istismar etmeleri oluşturuyordu. Bu dönemde Li 21-22 yaşlarındadır. Ekim 1913’te Japon Nakajime Hajime’nin “Çin’in Kaderi Bölünmektir” kitabını okul arkadaşlarıyla birlikte çevirip uzun bir reddiye yazdığında da 24 yaşını sürmektedir.
Li’nin toplumsal görüşlerini anlamak için birkaç makalesine değinmekte yarar var. Bu çerçevede ülkeye ve halka bakışını yansıtan bir makalesi, Şubat 1915’te yazdığı Mizantropi3 ve Özbilinç’dir. (Misanthropy and Self-Awareness) Li,” bilinçlenmenin anlamı ulusun ruhunun değişmesinde ve ülkeyi sevilebilir bir yer yapmakta ve onu sevmekte saklıdır” diye yazar. “Bazı kötü yönleri var diye ülkemizi sevmeyi reddetmemeli onu düşünmeyi bırakmamalıyız” diye devam eder. Li aydınların da çaba göstermeleri gerektiğini, uzak durup halkla aralarına mesafe koyarak elitist bir tavırla hüküm vermek yerine onların içine girmelerinin gerekliliğini savunur4.
Japonların Çin hükümetine 21 maddelik ültümatom niteliğindeki taleplerin Çin Hükümeti kabul ettiğinde kaleme aldığı manifesto da dikkat çekicidir. “Şunu bilmeliyiz ki hiçbir düşman, ne kadar güçlü olursa olsun, ülkemizin dört yüz milyon insanını öldürmeden ülkemizi işgal edemez. Eğer dövüşür ve kazanırsak bu güzel ülke kurtulmuş olacak ve muhteşem atalarımızın tarihi sonsuza kadar önümüzü aydınlatacaktır. Eğer savaşır ve kaybedersek, bu güzel ülkeyi de kaybedeceğiz ve atalarımızdan miras kalan muhteşem tarihimiz de sona erecektir fakat en azından şerefimize el uzatılmasını engellemiş olacağız ve adımız evrende sonsuza kadar yaşayacaktır5”. Bu tipik bir Konfüçyüsçü Çin öte dünya anlayışıdır.
Li, 1916 yılının Mayıs ayında İnsanların Doğal Hali (The Natural Disposition of the People) başlıklı makalesini yayınlar. “İnsanların Doğal Hali6” Konfüçyüsçü Klasikler arasında yer alan “Kasideler Kitabı”ndan, imparatorların tebayı yönetme ilkelerinin yer aldığı bölümün başlığıdır. “Gökler (Heaven) insanları yaratır, onlara eşyayı ve doğa kanunlarını verir. İnsanlar doğal mizaçları gereği saygıdeğer erdemleri sever.” Bu bölüm, ortadoks Konfüçyüzme göre insanın doğal olarak iyi olduğuna işaret etmektedir. Li, aşırı kısıtlamacı kanunların insanın içindeki bu doğal mizaca zarar verdiğini ileri sürerek iktidarların müdahaleci olmamasını savunmaktadır. Yazı açık biçimde Li’nin Konfüçyüsçü yanını yansıtmaktadır.
Li, Çin’in hayatiyetini kaybetmesinin ve durağan hale gelmesinin kahramanlara tapınan tarih anlayışından kaynaklandığı görüşündeydi. Sorunun kaynağı ise Konfüçyüs değildi. Bütün kültür ve kurumlar Konfüçyüs tarafından ya inşa edilmiş ya da mükemmelleştirilmişti ve kutsal sayılmış, değiştirilemez addedilmişti ve bu da ulusun yaratıcı gücünü emmiş ve bütün ulusun yeni bir düşünce ve fikir ileri sürmesini adeta engellemişti7. (Bilmem bu düşünce size aşina geldi mi?)
“Bu durumun sorumlusu Konfüçyüs veya eski bilgeler değildir. Bu durumdan halkın üzerine yüklenen büyük yük sorumludur. Çünkü bu yük nedeniyile insanların parlak doğal mizacı solmuş ve atıl bir eşya gibi gün yüzüne çıkarılmasına izin verilmemiştir”.
Li, “en önemlisi halktır, önem bakımından sonra devlet gelir ve en az önemli olan da yöneticidir” şeklindeki Mencinius düsturunu benimser. Konfüçyüscü geleneğe göre, Göklerin-Cennetin yöneticiye verdiği ruhsat eğer halkı baskı altında tutmaya kalkarsa yöneticiden geri alınabilir. Göklerin ruhsatı değiştirilmez kuralına karşı isyan, başarlı olduğu taktirde, her zaman bir hak olarak görülür.”
Li şöyle söylüyor “İnsan doğası Cennetten bir hediyedir, insan bu hediyeyi diğerlerinin elinden nasıl alabilir? Doğaya aykırı bütün uygulamalar Cennet tarafından yasaklanmıştır, bunları insanlar nasıl uygulamaya koyabilir? Doğru yol, insanların doğal eğilimlerini takip etmek ve onları doğru patikaya yöneltmektir. “İnsanları umutsuz bir duruma düşürürseniz onlar da hayatlarını riske etmeye hazır hale gelirler, bu durumda onları ölüm cezasıyla korkutmak anlamsız olur8”.
Li’nin bu makalesi, geleneksel Konfüçyüsçü eğitiminin ve Beiyang Koleji ile Waseda Üniversitesi’nde aldığı eğitimin izlerini taşır, geleneksel kültürle Batı kültürünü bir potada eriterek yeni bir yol aramaya çalışmaktadır.
Li halk idaresine inanmaktadır ve başka ülkelerde yaşanan olaylar bu inancını güçlendirmektedir. Mart 1917 tarihinde yayınlanan Rus İhtilalinin Etkileri (The Effect of the Russian Revolution) bu tip makalelerden biridir. Makalede Li, Rus ihtilalinin halkın haklarının bir daha baskı altına alınamayacağını gösterdiğini ve mutlakiyetçi hükümet sisteminin geri gelemeyeceğini savunur. Li’ye göre monarşi bir daha canlanamayacak ve cumhuriyetçi hükümet sistemi silinemeyecektir9. Li’nin bu makalede sözünü ettiği Rus ihtilali 27 Şubat’ta meydana gelen Rus ihtilalidir10, Bolşevik ihtilalin gerçekleşmesine henüz altı ay kadar vardır.
Li, 1918 yılının Ocak ayında Yeni Gençlik dergisinin editörü olur. Şubat ayında da Pekin Üniversitesine Kütüphane Müdürü olarak atanır.
| Jiang Menglin, Cui Yuanpei, Hu Shih ve Li Dazho, Pekin Üniversitesi, 1920 |
|---|
Li 1918 yılının Ekim ayında Yeni Gençlik (New Youth) dergisinde Bolşevizmin Zaferi (The Victory of Bolshevism)11’ ve (Sıradan İnsanların Zaferi) The Victory of the Common People12’ı yayınlar. Bolşevizmin Zaferi Li’nin Bolşevizmi nasıl gördüğünü ve nasıl görülmesi gerektiğini anlamak açısından önemlidir. Bu yazının, Bolşevizm’i Çin’e tanıtan ilk yazı olması nedeniyle de ayrı bir önemi vardır.