Jeopolitik rekabetin ekonomik yansıması: Ticaret savaşları

İstanbul Aydın Üniversitesi’nin düşünce kuruluşlarından Aydın Politikalar Platformu, nisan ayı oturumunda küresel ekonominin son yıllardaki önemli başlıklarından biri olan "Trump Dönemi ve Ticaret Savaşları" konusunu gündeme taşıdı.
İAÜ İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi öğretim üyeleri Dr. Elif Kaya ve Dr. T. Tuncay Tosun’un konuşmacı olarak yer aldığı toplantıya, İstanbul Aydın Üniversitesi Mütevelli Heyet Başkanı Prof. Dr. Mustafa Aydın ve alanında uzman çok sayıda akademisyen de katıldı. Panelde konuşan Dr. Elif Kaya, ABD’nin 2018 yılında Çin’e uygulamaya başladığı gümrük tarifeleriyle başlayan ticaret savaşının yalnızca ekonomik değil, aynı zamanda jeopolitik bir güç mücadelesi niteliği taşıdığına dikkat çekti. ABD ve Çin arasında karşılıklı yaptırımlarla derinleşen sürecin küresel tedarik zincirlerini altüst ettiğini belirten Kaya, bu durumun üretim, yatırım ve ticaret akışlarını da ciddi şekilde etkilediğini söyledi. ABD’nin hedefinin sadece Çin’in ekonomik gücünü sınırlamak değil, aynı zamanda yüksek teknoloji sektörlerinde yeniden lider konumuna gelmek ve dış ticaret açığını azaltmak olduğunu vurgulayan Kaya, Çin’in de buna karşılık Kuşak ve Yol Girişimi, enerji yatırımları ve stratejik bölgelere yaptığı altyapı hamleleriyle küresel ticarette söz sahibi olma yolunda ilerlediğini ifade etti. Kaya, "Bu savaş, yükselen güç Çin ile mevcut küresel hegemon ABD arasında yaşanan stratejik bir konumlanma mücadelesidir. Çin 2023 itibarıyla küresel ihracatın yüzde 12,3’ünü gerçekleştirerek üretim gücünü koruduğunu göstermiştir" dedi.
Kaya, ABD’nin ise Asya-Pasifik bölgesindeki tedarik bağımlılığını azaltmak ve NATO-AB hattında yeni ekonomik ittifaklar kurmak için çaba sarf ettiğinin altını çizdi.

"Geleneksel teoriler yetersiz kalıyor"
Dr. Tayfun Tuncay Tosun ise, sanayi devrimiyle gelişen klasik ticaret teorilerinin günümüzde yaşanan ticaret savaşlarını açıklamada yetersiz kaldığını belirtti. Tosun, "Artık küresel ticaret sadece mal değişimi değil, stratejik çıkarlar, teknoloji savaşları ve politik nüfuz alanları ile iç içe geçmiş bir yapı sunuyor" dedi.
Tosun, hem geleneksel hem de yeni ticaret teorilerini karşılaştırmalı bir şekilde analiz ederek, mevcut durumun neden daha kapsamlı ve çok boyutlu yaklaşımlar gerektirdiğini ortaya koydu. Küresel ticaret savaşlarının ekonomiler üzerindeki etkilerine değinen Tosun, Çin’in stratejik avantajlarını doğru kullanarak küresel pazarlardaki pozisyonunu güçlendirdiğini söyledi.

Türkiye için ne anlama geliyor?
Toplantının sonunda yapılan değerlendirmelerde, Türkiye gibi gelişmekte olan ülkeler için bu küresel güç savaşının önemli fırsatlar ve riskler barındırdığı vurgulandı. Alternatif tedarik merkezi olma potansiyelinin altı çizilirken, Türkiye’nin dış politika, ekonomi ve yükseköğretim alanlarında nasıl konum alması gerektiği de tartışıldı.
Aydın Politikalar Platformu’nun nisan ayı toplantısı katılımcıların yoğun ilgisi ve katkılarıyla tamamlanırken, küresel ekonomi, dış politika ve stratejik planlama açısından önemli ipuçları sunan bir tartışma zemini oluşturdu.